هشتمین دوره جایــزه ادبـی جلال آل احــمد

نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان / نامزد بخش نقد ادبی

نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان / نامزد بخش نقد ادبی

نامزد بخش نقد ادبی هشتمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد: نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان، نوشته فتح‌الله بی‌نیاز، از انتشارات افراز 

 

واکاوی رمان و داستان کوتاه به سبک فتح‌الله بی‌نیاز

«نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان» عنوان کتابی است از فتح الله بی نیاز که در پنج جلد و توسط نشر افراز منتشر شده است. جلد چهارم و پنجم این کتاب که سال قبل منتشر شده‌اند به تربیت به بررسی رمان‌ها و داستان‌های کوتاه دنیا اختصاص دارد.

درباره کتاب

جلد چهارم «نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان» در ادامه مجلدات قبلی خود به بررسی و نقد 29 رمان، از رمان‌های مطرح دنیا می‌پردازد. رمان‌هایی از زلفو لیوانلی، دوریس لسینگ، فرانسوا موریک، آنخل آستوریاس، رومن گاری، هاروکی موراکامی، آندره برتون، ماریو بارگس یوسا، الکساندر سولژنتسین و....

دوسویه نگری در ادبیات داستانی

نویسنده در کتاب «نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان» بیشتر به آثار مدرنیستی قرن بیستم می‌پردازد. در انتخاب رمان‌ها، بی‌نیاز سعی داشته که آثاری را برای نقد گلچین کند که دارای دوسویه نگری باشد؛ یعنی هم شخصی باشد و هم اجتماعی، تا از رهگذار آن نویسندگان جوان بتوانند مدل‌ها و نمونه‌های خوبی برای خواندن داشته باشند. نکته‌ای که باید در مورد کتاب مورد توجه قرار داد این است که برخی از نوشته‌ها در مورد رمان‌ها نقد علمی نیستند. بلکه بیشتر تحلیلی و تفسیری‌اند. به نظر می‌رسد که نویسنده از این کار به دنبال هدفی است که خودش هم در مقدمه کتاب به آن اذعان دارد:«هدف نگارنده در شرایط کنونی ایران، بیشتر معطوف به درگیری خواننده با متن روایی است. تصور من این است که به علت مهجور ماندن ادبیات داستانی معاصر، در درجه نخست خواننده با قصه‌ها و نوع روایت‌ آن‌ها و بازی با پلات و فرم آن‌ها قرار می‌گیرد. البته این نکات به نظر خواننده هم مربوط می‌شود. به همین دلیل از نقد بوطیقایی (فرمالیستی، ساختارگرایانه، زبان شناختی و...) خوددرای کرده‌ام؛ چون با گزینش هر یک از آن‌ها، هدف اصلی از دسترس خارج می‌شد و به جای آن یک کتاب نقد به یک رمان اختصاص می‌یافت».

درباره کتاب

جلد پنجم «نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان» هر چند مانند جلدهای قبلی به نقد و تحلیل می‌پردازد اما دیگر پرونده رمان را می‌بندد و سراغ داستان کوتاه می‌رود. در این کتاب حدود 60 داستان کوتاه از نویسندگانی مانند؛ چخوف، ولادیمیر ناباکف، تولستوی، ادگار آلن پو، آلیس مونرو، جک لندن، توماس مان، ادگار لارنس دوکتروف، برنارد مالامود، خوان رولفو، ویلیام فاکنر، آلبرتو موراویا، ویلیام ترور و... مورد نقد و تحلیل و بررسی قرار گرفته است. در پایان این جلد هم فهرستی از 74 مجموعه داستان کوتاه برای مطالعه به مخاطبان معرفی شده است.

سه دسته نویسنده؛ از شهیر تا مهجور

در جلد پنجم «نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان» نویسنده در گزینش آثار فقط سراغ نویسندگان مطرح جهان نرفته است. او برای این کار به بررسی آثار سه دسته از نویسندگان پرداخته است. دسته اول نویسندگان مطرح دنیا که در ایران هم مشهور هستند. دسته دوم نویسندگانی که شهرت جهانی دارند ولی در ایران شناخته شده نیستند و دسته سوم نویسندگانی که در نه در جهان و نه در ایران دارای شهرتند. البته این دسته بندی و انتخاب آثار هوشمندانه بوده چون با این گزینش مخاطب نه مرعوب نام نویسنده می‌شود و نه به دلیل عدم شهرت آن را نمی‌خواند. همچنین در مقدمه کتاب تعریفی جامع از داستان کوتاه ارائه می‌شود و تفاوت‌های آن با رمان مطرح می‌شود. نویسنده در نقد آثار سعی دارد که بیشتر روی مباحث فنی و تکنیکال تمرکز داشته باشد و در عین کوتاهی نقدها مروری هم بر داستان و شخصیت‌ها دارد و البته برخی از داستان‌ها را هم تحلیل و تفسیر می‌کند.

رودر رو با نویسنده

فتح الله بی‌نیاز از آن معدود نویسندگانی بود که در کنار نوشتن، تسلط بسیار بالایی در حوزه نقد داشت و بسیاری او بیش از آن‌که نویسنده بدانند به عنوان یک منتقد می‌شناختند. شاید تبحر او در حوزه نقد به این باز می‌گشت که او به خاطر تحصیلاتش که مهندسی برق بود، ذهنش هم مهندسی‌وار ساختار داستان‌ها و رمان‌ها را نقد می‌کرد. سابقه ادبی بی‌نیاز بسیار زیاد است. او بیش از 30 عنوان کتاب اعم از رمان، مجموعه داستان کوتاه و نقد ادبی منتشر کرده است که از مهترین آن‌ها می‌توان به، « ترجیع بندی برای شاعران جوان»، «اندوه رهگذران مرده»، »بعد از مرگ هنوز می‌میرم»، «دریاسالار بی‌دریا»، «علیاحضرت فرنگیس»، «دردناک‌ترین داستان عالم»، «می‌روم که بمیرم»، «تشییع جنازه یک زنده به‌گور»، «التهاب سرد»، «کوارتت مرگ و دختر»، «جلد اول مقالات ادبی»، «درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت شناسی»، «در جهان رمان مدرنیستی» و... اشاره کرد.

 به علاوه بی‌نیاز سال‌ها عضو شورای سردبیری کتاب «نقد نگره» و دبیر داستان مجله «نافه» بوده و سابقه داوری ده‌ها جایزه منطقه‌ای و کشوری و همچنین 12 سال داوری جایزه مهرگان ادب در کارنامه او دیده می‌شود. متاسفانه عمر بی‌نیاز به دنیا نبود و او در 12 مهرماه سال جاری بدرود حیات گفت تا شاهد این نباشد که «نقد، تحلیل و تفسیر چند داستان معتبر جهان»، کتابی که الان در دانشگاه‌های کشور تدریس می‌شود، جز نامزدهای نهایی هشتمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد در بخش نقد ادبی قرار گرفته است.