هشتمین دوره جایــزه ادبـی جلال آل احــمد

ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس / نامزد بخش نقد ادبی

ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس / نامزد بخش نقد ادبی

نامزد بخش نقد ادبی هشتمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد: ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس، تالیف غلامرضا کافی، از انتشارات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس«پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»

 

جراحی و تشریح ادبیات انقلاب

«پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» کتابی است در دو جلد، که نویسنده در آن به بررسی و نقد قالب‌ها و گونه‌های مختلف ادبی نهفته در آن پرداخته است. این کتاب در 9 دفتر و به قلم دکتر غلامرضا کافی و مقدمه‌ای از دکتر صادق آئینه‌وند توسط مجمع فرهنگی عاشورا وارد بازار نشر شده است.

خلاصه کتاب

کتاب « پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» در 9 فصل تدوین و تالیف شده است. نویسنده در فصل اول به انقلاب اسلامی ایران و نقش امام خمینی در آن پرداخته است. فصل دوم، بخشی است که غلامرضا کافی در آن تعاریف مختلف درباره ادبیات انقلاب اسلامی را کنار هم چیده و از جمع بندی این تعاریف به یک تعریف واحد رسیده. اما فصل سوم که از دو بخش شکل گرفته به گونه شعر می‌پردازد و نویسنده از رهگذر همین موضوع به بررسی صوری و معنایی شعر در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس می‌پردازد. جایگاه نثر در ادبیات انقلاب اسلامی، فصلی دیگر از این کتاب است که در آن مولف به جایگاه ادبیات داستانی، ساخت و ساحت خاطره در ادبیات انقلاب، جایگاه زندگی‌نامه درانقلاب، متن ادبی و ادبیات انقلاب در نثر این دوره زمانی توجه داشته و البته مطالبی هم درباره آسیب شناسی این گونه‌ها در نثر، در این فصل به چشم می‌آید. اما در فصل پنجم، کافی به بررسی نقد در ادبیات انقلاب و جنگ می‌پردازد، او برای این کار سراغ تعریف‌های نقد و البته مکاتب نقد ادبی در ادبیات غربی رفته و بعد از آن به موضع نقد در ادبیات انقلاب پرداخته و در کنار آن هم نظریات نقد، شیوه‌های نقد، گونه‌ها و اصطلاحات نقد ادبی در انقلاب اسلامی را مورد بررسی قرار داده است. جایگاه طنز در ادبیات انقلاب اسلامی هم  عنوان ششمین فصل کتاب است که کافی در آن به موضوعاتی مانند، سرگذشت طنز، طنز در انقلاب اسلامی، ساخت و ساحت طنز نگاه داشته است. طنز در ادبیات جنگ و طنز مخالف هم موضوع ویژه‌ای است که نویسنده سعی در بیان و بررسی آن دارد. فصل هفتم کتاب به بررسی ادبیات کودک و نوجوان پرداخته است. این فصل از این منظر قابل اهمیت است که اساسا ادبیات کودک و نوجوان از ساحت‌هایی است که به آن توجه چندانی نمی‌شود. غلامرضا کافی در این فصل با مرور سرگذشت ادبیات کودکان در غرب و بررسی آن در ادبیات فارسی این گونه را در ادبیات انقلاب اسلامی به دوبخش داستان و شعر تقسیم می‌کند و در کنار آن موضوع مورد نظر را نقد و بررسی می‌نماید. آشنایی با پژوهش‌های ادبیات انقلاب اسلامی نام فصل هشتم کتاب است که مولف در آن برترین آثار پژوهشی ادبیات انقلاب اسلامی در حوزه‌های شعر، انواع نثر، داستان و...  را معرفی می‌کند. اما آخرین فصل این کتاب مربوط به نام آوران ادبیات انقلاب اسلامی است که نویسنده به سبب تعدد مجبور به تقسیم بندی این بخش به سه گروه شاعران، نویسندگان و پژوهشگران شده است و در ذیل عنوان این تقسیم بندی‌ها به معرفی آن‌ها و آثارشان پرداخته است.

درباره کتاب

به جرات می‌توان گفت، « پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» یکی از کامل‌ترین کتاب‌های پژوهشی است که به نقد و بررسی غالب‌ها، ژانرها و نویسندگان این حوزه پرداخته است. اهمیت این کتاب از این جهت است که انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را زمینه و بستری برای خلق ادبیات از همه ژانرها معرفی کرده است که همین نکته ضرورت شناخت آثار و گونه‌های رشد یافته و مورد توجه نویسندگان و شاعران و پژوهشگران در بستر انقلاب اسلامی و جنگ را می‌رساند.

در این کتاب غلامرضا کافی به عنوان نویسنده به تمام گونه‌های ادبی اعم از شعر، داستان، خاطره، زندگی‌نامه، سفرنامه، نثرهای کوتاه، نقد، طنز، ادبیات کودک و نوجوان، آثار پژوهشی و نام‌آوران این حوزه پرداخته و البته قبل از بررسی تمام این موضوعات به بررسی چیستی و چگونگی وقوع انقلاب اسلامی و نقش امام در وقوع این رویداد سخن گفته است. نویسنده در درآمد این کتاب سعی دارد ادبیات انقلاب اسلامی را تعریف کند، او برای این کار خودش دست به تعریف جدید نمی‌زند بلکه تعارف مختلف را کنار هم می‌گذارد و از گذار همین تعاریف به یک تعریف واحد از ادبیات انقلاب اسلاسمی می‌رسد. نویسنده در « پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس » ویژگی‌ها و برجستگی‌های هر گونه ادبی مورد بررسی در کتاب را با توجه به موضوع بیان می‌کند و برای این‌ کار هم سراغ منابع بسیاری می‌رود. دکتر صادق آئینه‌وند در مقدمه کتاب می‌نویسد:« ادبیات انقلاب اسلامی، مکتبی از رویکرد ادبی عصر حاضر است که از خرداد 1342 آغاز می‌شود و با جنگ تحمیلی اوج می‌گیرد و در بحران‌ها و حوادث پیش آمده به تصویر حالات انقلاب، شهیدان، مردم و بیان آرمان‌ها می‌پردازد. تدوین جامع این ادبیات از شعر با سبک قدیم و در بحث عروضی که بیشتر تراوش اندیشه شاعران نسل اول است تا شعر آزاد و سپید، انواع رمان و ادبیات داستانی و نقد و طنز امری ضروری می‌نمود که کسی از میان ادیبان و پژوهشگران به پا خیزد و آستین همت بالا زند و قلمی بر اوراق بکشد و اثری به یادگار نهد. دکتر غلامرضا کافی این همت را داشته و به نظر می‌رسد این گام را خوب برداشته.»

 رودر رو با نویسنده

شهربابکی است، شهری در جغرافیای استان کرمان. زبان و ادبیات فارسی خوانده است در دانشگاه شیراز و مقیم آن‌جا شده و البته عضو هیات علمی دانشگاه این شهر. به غیر از استادی دستی هم در شعر و پژوهش دارد و تا الان بیش از 15 کتاب منتشر کرده است. از آثار او می‌توان به: «دستی بر آتش»، «سمفونی سیم‌های خاردار»، «در تابستان زخم، «گزیده ادبیات معاصرـ مجموعه شعر»، «زخم کبود کبوتر»، «ترانک‌ها»، «شرح منظومه ظهرـ نقد و تحلیل شعرهای عاشورایی»، «همین زنجره تا صبح»، «سردار هور»، «تیغ و ترانه»، «زخم کبود کبوتر»، «رواق خوني سنگر» و « پژوهش‌نامه ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» اشاره کرد که آخرین کتاب او امسال توانسته در بخش نقد ادبی هشتمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد جز نامزدهای نهایی قرار بگیرد.